GERTRUDE JEKYLL: HOLITISCHE TUINARCHITECT

[Dit artikel is onder de titel ‘Gertrude Jekyll: Britse tuinarchitecte & plant visionair’ eerder verschenen in de zomereditie van The Fran Magazine 2019.3]

Gertrude Jekyll (1843-1932) was een Engelse tuinarchitecte, plantenkweekster, schrijfster, fotografe en kunstenares. Ze ontwierp meer dan 400 tuinen en was de eerste tuinarchitect die uitging van een ‘totaalbeleving’ bij haar ontwerpen. Ze schreef meer dan 1000 artikelen voor tijdschriften als Country Life en The Garden.

Zegt het verschil tussen klassieke Franse en Engelse tuinen je iets? Franse tuinen zijn ontworpen zoals die van Versailles: imponerend, symmetrisch en met een hoog maakbaarheidsgehalte in de vorm van fonteinen en gefiguursnoeide struiken. Terwijl Engelse tuinen onder invloed van de romantiek natuurlijker ontworpen zijn, minder overzichtelijk, vol met onverwachte paadjes en waarbij er met de plantkeuze gedacht is aan vlinders, bijen en andere insecten. Die Engelse kant van het verhaal, die hebben we te danken aan Getrude Jekyll.

GERTRUDE JEKYLL: HOLISTISCHE, BOTANISCHE VISIONAIR

Jekyll gebruikte het impressionisme en haar eigen kennis als schilder bij het bepalen van welke planten elkaar versterken op het gebied van kleur en geur. Haar borders met winterharde vaste planten zijn legendarisch in de tuinarchitectuur. Jekyll ontwierp alles vanuit de plant: die moest zo goed mogelijk tot zijn recht komen om de tuinervaring zo fantastisch mogelijk te laten zijn. En dat was precies tegenovergesteld aan de visie van de Franse tuinarchitecten, die de natuur wilden onderwerpen aan de superieure visie van de mens.

Jekyll vond het centraal zetten van de plant zo’n belangrijk uitgangspunt dat ze bloemen en planten, geplukt om binnen op een vaas te zettenin de huiskamer, ook perfect tot hun recht wilde laten komen. Daarom ontwierp ze speciale glazen vazen voor verschillende boeketten. Frikking briljant als je het mij vraagt.

De totaalbeleving en sfeer in de tuin was een belangrijk aspect van alle ontwerpen van Jekyll. Geur was net zo belangrijk als kleur en kleur was net zo belangrijk als sfeer. Ze haalde alles uit de kast om de bezoeker een zo harmonieus mogelijke ervaring te geven. Jekyll werkte van totaalbeeld naar detail en weer terug.

Misschien is dit ook wat voor jou: Lente in Logan Botanic Garden

GERTRUDE JEKYLL X DE ARTS & CRAFTS

Vanuit de Arts & Crafts ideologie had ze aandacht voor vakwerk en ambacht en vanuit haar zo te zeggen holististische kijk op tuinarchitectuur verloor ze nooit het geheel en het samenspel van de elementen uit het oog. Op die manier hadden de tuinen die het dichtst bij het huis lagen het meeste detail en hoe verder de tuin van het huis lag, hoe natuurlijker en hoe ‘wilder’ het ontwerp was.

Naast tuinieren had Jekyll een voorliefde voor ambacht en vakwerk. Ze schreef een boek over de verschillende ambachten van haar generatie en maakte er meer dan 300 begeleidende foto’s bij. Daarnaast hield ze zich bezig met de geschiedenis van het alledaagse leven. Tijdens haar leven verzamelde ze een nu internationaal vermaarde collectie van traditionele huishoudelijke voorwerpen bij elkaar.

Vanaf 1881 tot aan haar dood heeft ze meer dan 400 verschillende tuinontwerpen gemaakt. Ze was eigenlijk opgeleid tot kunstschilder en voelde zich vooral aangetrokken tot het impressionisme en het werk van William Turner. Maar ze werd langzaam blind en richte zich daarom op tuinieren en tuinarchitectuur. Misschien dat vanwege haar slechte zicht ze het ook belangrijk vond dat in een tuin alle andere zintuigen aan hun trekken kwamen. Zodat je de geweldigste bloemengeuren kon ruiken, water kon horen stromen en blaadjes kon horen ritselen, verschillende texturen kon ervaren, van gras tot tegelwerk en het verschil kon voelen tussen ommuurde, warme tuinen en koudere, open tuinen waar de wind vrij spel had.

Misschien vind je dit ook interessant: De Arts & Crafts beweging

SAMENWERKING MET EDWIN LUTYENS

Samen met Edwin Lutyens is Jekyll het bekendste duo van de Engelse Arts & Crafts beweging. Zij waren zo’n geval van 1+1=3. Samen ontwierpen ze landschappelijke totaal-concepten, om het zo maar even te noemen. Een huis, of meerdere gebouwen met daaromheen een landgoed, zo ontworpen dat het één beleving was. Dat alles klopte. En binnen dat ontwerp maakten ze gebruik van de Arts & Crafts ideologie van vakmanschap, goed materiaal en oog voor detail. Les Bois des Moutiers is daarvan een van de bekendste en een van de weinig overgebleven projecten van Jekyll en Lutyens.

Misschien vind je dit ook interessant: Zomer in Les Bois des Moutiers (landschapstuin ontworpen door Jekyll)

landhuis edwin lutyen varengeville sur mer arts en crafts beweging normandie

Bronvermelding afbeeldingen:
www.culture24.org.uk/art/architecture-and-design/art422865
reepinfo.org/happy-174th-birthday-to-gertrude-jekyll
www.independent.co.uk/property/gardening/gertrude-jekyll-inspirational-quotes-wisdom-philosophy-gardening-horticulture-google-doodle-a8081791.html
http://www.godalmingmuseum.org.uk/index.php?page=gertrude-jekyll

GERT DE MULDER: KERAMISTE & RECYCLE ARTIST

Dit interview met Gert de Mulder is eerder verschenen in de zomereditie van The Fran Magazine 2019.3.

Over ‘bewuste slordigheid’ en je tegen dingen aan willen bemoeien.

Op de Kunstacademie koos Gert de Mulder voor klei. Op de vraag ‘waarom klei’ zegt ze: ‘Je kunt met allerlei materialen werken, maar het gaat niet alleen maar om dingen maken. Het gaat om waar je je tegenaan wilt bemoeien. Waar je op een andere manier naar wilt kijken.’

Al een hele tijd geleden was Gert al op de hoogte van de plastic soep. ‘Iedereen wist het toen al hoor, maar niemand deed er iets aan.’ Daar wilde ze zich tegenaan bemoeien. En dus ging ze naast klei, ook met plastic werken.

Gert de Mulder portret 2019

GERT DE MULDER: RECYCLE-ARTIST

‘Mijn idee voor de Recy-Block had ik 20 jaar geleden al: ik kwam in een fabriek, ‘Cor Unum’, waar mijn winnend schaal-ontwerp voor de Avans Hogeschool werd geproduceerd. Ik zag daar hoe hun afvalplastic werd gecomprimeerd om weg te gooien. Ik zag het meteen voor me: hoe gaaf zou het zijn als er een recyclemachine bij het hoofd van een gemeenschap, in een land waar veel afvalplastic rond zwerft, zou komen te staan en alle mensen daar dan kunnen komen om hun plastic afval te transformeren tot een plastic blok waar je iets mee kunt bouwen! Win win win!!’

Met deze Recy-Block ging Gert naar Materia (een online wereldwijde materialen-bibliotheek, waaraan dagelijks nieuwe materialen worden toegevoegd). Een muur van Recy-Blocks werd tentoongesteld op verschillende beurzen in Rotterdam, Kopenhagen, Atlanta, Shanghai en Londen. ‘Sindsdien heb ik het steeds verder ontwikkeld, ik ben gaan spelen met verschillende soorten plastic, smeltprocessen en diktes. Nu maak ik naast blokken, ook lampen, screens die lichtdoorlatend zijn en sheets, die nog dunner zijn en je als een soort doorschijnend schilderij voor het raam kunt hangen.

Misschien vind je dit ook interessant: Elise Neve: glaskunstenares van Studio Glashelder

GERT DE MULDER: KERAMISTE

Als ik iets nieuws probeer dan wil ik er helemaal induiken. Daarom werk ik vaak thematisch: allemaal hoofdjes, allemaal transfers (dat zijn plaatjes die je op de keramiek plakt en in de glazuurlaag worden vastgebakken), allemaal tulpenbakjes, allemaal hele grote vazen en dus nu de plissé vazen.

Ik heb naam gemaakt met ‘echte Gert’ keramiek: vazen, schalen en bekers die aan de binnen- en buitenkant gedecoreerd zijn met bloemen en takken. Heel kleurige, vrolijke keramiek is echt mijn merk en daar sta ik om bekend. Dat is natuurlijk geweldig, maar als kunstenaar ontwikkelt je stijl zich. En als ik dan super blij kom aanzetten met een iets totaal anders, dan zeggen ze: ‘dat is geen echte Gert.’ Dat is soms lastig, want zo’n nieuwe stijl in de markt zetten kost tijd en energie, die ik niet altijd heb vanwege mijn al mijn andere projecten. Weet je, het past gewoon niet in één leven. Ik bedoel: sieraden maken vind ik óók heel erg leuk. En tuinieren. Zingen! Maar het kán gewoon niet.

Misschien vind je dit ook interessant: Schildervakantie in Spanje

‘IK BEN MIJN EIGEN CATEGORIE’

Als ik vakantie heb en niet hoef te werken, dan kan ik eindelijk werken, haha! Dan hoef ik niet te schakelen tussen al mijn projecten en dan blijf ik in de flow. Het blijft dan stromen en daardoor kan ik ook tussendoor spelen. Dan vind ik mijn atelier de volgende ochtend gewoon weer zoals ik het de avond ervoor heb achtergelaten en hoef ik niet alles op te ruimen voor een keramiek-les, het maken van een decor of het voorbereiden van een KlupUp-les.

Maar als ik dus geen vakantie heb, dan moet dat spelen stiekem tussendoor. Dan maak ik bijvoorbeeld van die achterlijke hoofdjes, ik vind dat dan zó leuk! Dat evolueert dan in een maand van een simpel hoofdje tot en met van alles en nog wat erop en eraan. Dat gaat dan ook héél snel van ‘o wat grappig’ naar ‘o wat spúúglelijk!’ Dat proces vind ik super leuk en is erg leerzaam. Zo krijg ik ook steeds nieuwe inzichten en nieuwe ideeën.

Het mag duidelijk zijn: Gert heeft nooit last een creatief block: ‘Ik heb altijd nieuwe ideeën. Mijn brein blijft altijd doorgaan. En dan komen daar ook nog de dingen bij om je bedrijf draaiende te houden. Terwijl ik altijd precies tussen alle categorieën lijk te vallen: ik ben geen kunst met een grote K, maar ook geen design met een grote D, want daarvoor is de decoratie van een ‘echte Gert’ niet strak genoeg. Weet je, zeg gewoon dat ik kei authentiek ben. Ik ben gewoon mijn eigen categorie.

Misschien vind je dit ook interessant: Dorine Boudewijn: modeontwerpster van Atelier Bydo

atelier de gruyterfabriek

HET KIND IN JEZELF

Er zijn kunstenaars die het helemaal gemaakt hebben en die daar gewoon niet meer over na hoeven te denken. Die een heel team hebben voor dat soort bedrijfsmatige dingen. Ik zou wel willen dat dat ook bij mij zou passen, maar ik kom al niet meer aan werken toe als ik alleen al één stagiaire heb. Dan ben ik veel te veel met die ander bezig.

Daarom heb ik ook moeten groeien in de rol van docent. Ik vond het in het begin nogal wat, maar nu vind ik het ontzettend leuk. Vooral het lesgeven aan groep 1 tot 3 op basisscholen: ‘die kinderen hebben geen rem, die máken gewoon dingen. Ze worden niet gehinderd door hun omgeving of door oordelen van anderen. Kinderen zijn totaal niet begrensd en denken nog niet zoveel na. Ze werken helemaal van binnenuit, intuïtief en dus maken ze de meest fantastische dingen.’ Gert gaat dus nog een stap verder dan de quote van Picasso, ‘we zijn ons hele leven bezig om weer kind te worden’. Zij zegt: ‘Zorg dat je het kind in je zelf niet verliest! Dan hoef je het ook niet terug te vinden. En dat doe je door altijd met creativiteit bezig te blijven.’

plisse vazen gert de mulder

BEWUSTE SLORDIGHEID

Zo is het allerleukste dat ik ooit heb gedaan in mijn carrière het jammen met producten van een keramiekfabriek. Er kwamen daar allerlei vasen van de lopende band en daarmee mochten wij van alles doen. Dat was geweldig, puur in de creatie modus. Als ik meer tijd had dan zou ik dat meer doen: spelenderwijs vazen maken. Dat is echt te gek om mee bezig te zijn, het lijkt op mijn afstudeerproject.

Dat komt misschien wel omdat ik me dan echt kan richten op het proces, want dat vind ik het aller-gaafste aan mijn werk: de evolutie van wat je ooit ergens hebt gezien, een idee dat je krijgt en wat je er dan van maakt. En hoe zo’n concreet product zich dan ook weer ontwikkelt met meer diepte en speelsheid. Mijn stijl heeft een slordigheid, daar hou ik van. Maar vergis je niet: die moet ik er bewust in brengen. Als ik er niet over nadenk, kleur ook ik precies binnen de lijntjes.

Het creatieve kind in jezelf niet verliezen vraagt dus af en toe ook echt bewuste aandacht.

afstudeerproject Gert de Mulder

MEER OVER GERT DE MULDER

Gert de Mulder maakt werk waar je vrolijk van wordt. Gert ontwerpt, produceert en decoreert kleurrijke gebruikskeramiek zoals vazen, schalen en bekers. Dier, bloem en blad-motieven worden met snelle spontane kwaststreken aangebracht. Het decoreren is voor Gert een belangrijke drijfveer, om de wereld een beetje mooier te maken.

Op haar website www.gert.tv vind je naast een bio nog meer foto’s van haar werk en kun je contact opnemen voor workshops, les of kinderfeestjes.

HET WERK VAN GERT DE MULDER IS TE KOOP BIJ:

Veghel: De Fabriekswinkel Noordkade & Kunstgroep De Compagnie
Texel: Galerie Posthuys
Wijk bij Duurstede: Galerie Article
Den Haag: Galerie Dubio
Delft: Galerie Terra
Harlingen: Galerie de Vis
Den Bosch: The Arts
Deventer: Paul Hafkamp bloemen

YAYOI KUSAMA: EN HAAR POLKADOT UNIVERSUM

Als er iemand is die mij heeft geïnspireerd als het gaat om de Majorelle Collectie, dan is het wel de Japanse kunstenares Yayoi Kusama (1929). De Japanse modern conceptuele kunstenares staat bekend om haar sculpturen en installaties, volledig ondergedompeld in de polkadot. Ze is op dit moment één van de belangrijktse levende kunstenaars uit Japan.

portret yayoi kusama japanse kunstenares polkadot universum

YAYOI KUSAMA: VAN TRAUMA NAAR EEUWIGHEID

Dat was niet altijd zo. Ondanks dat haar creatieve en artistieke carrière teruggaat tot de jaren 50 van de vorige eeuw, komt er pas serieuze aandacht voor haar werk vanaf de late jaren 80. Klassiek gevalletje van ‘vrouw creëert kunst, schoonheid en visie, man steelt het idee en krijgt de erkenning’. Succes met je leven.

Reden genoeg om een rolberoerte van te krijgen dus. Maar ondanks alle psychische problemen die Kusama sinds haar traumatische jeugd ervaart en ondanks de meerdere zelfmoordpogingen die ze in haar leven heeft ondernomen, is het naar eigen zeggen de kunst die haar in leven houdt.

Misschien vind je dit ook interessant: Margareth & Frances MacDonald: grondleggers van The Glasgow School

YAYOI KUSAMA & DE POLKADOT

En een van de belangrijkste aspecten in haar kunst is dus de polkadot. Volgens Kusama staat de polkadot, de platte bol, de stip, symbool voor de eeuwigheid. Is de polkadot gemaakt van dezelfde materia als de menselijke ziel, als de ziel van het heelal. Iedereen is met iedereen verbonden via de cirkel van eeuwigheid. Alles komt uit alles voort door de oneindigheid van de polkadot. Die oneindigheid onderzoekt en verkent ze in haar installaties, zoals haar ‘Infinity Mirror’ kamer. De bezoeker ervaart een soort buiten zichzelf ervaring door de spiegels op alle wanden, het flikkerende licht en het water op de vloer. Het ‘zelf’ staat ter discussie: want wat is echter, ikzelf of mijn spiegelbeeld?

Kusama’s levendige hallucinaties zijn de belangrijkste inspiratiebron voor haar werk. Alles wat ze ziet en meemaakt tijdens haar waanbeelden, verwerkt ze in haar kunst. En dat was voor mij een heel belangrijk uitgangspunt. Niet omdat ik net als Kusama aan hallucinaties lijd (voor zover ik zelf weet althans), maar wel omdat ik een wereld voor me zie waarin humor, plezier, positieve spettende energie en veelkleurigheid staan. Een wereld vol florerende synergie tussen mens en aarde. Een universum vol humor, plezier en positieve energie.

Misschien vind je dit ook interessant: Frida Kahlo: kunst & karakter

YAYOI KUSAMA: MIJN INSPIRATIE

Bij Kusama zie je dat het niet groots genoeg kan: bomen verpakt in polkadots (zoals op de foto hiernaast), hele kamers vol confetti, levensgrote gestipte pompoenen of een hele lading zilveren bollen op een grasveld als ‘Tuin vol Narcissen’ (op de foto hieronder).

Toen ik Kusama haar beelden zo compromisloos zag uitwerken tot hele kamers behangen met polka dots, met polka dot vloeren, polka dot sculpturen en dat ze daar zelf ook nog tussen ging zitten in een polkadot jurk als de ultieme camouflage act, wist ik: dit wil ik ook!

Mijn wereldbeeld concreet maken in de vorm van het Majorelle Universum. Met kleurrijke patronen, een veelvoud aan organische patronen en een rits aan toepassingen. Stof! Sjaals! Kussens! Tapijt! Sieraden! Schalen! En in dat universum wil ik dan inderdaad opgaan. Omdat het kan. Omdat een zelf gecreëerde wereld in mijn optiek altijd beter is dan een wereld met vormen en structuren die al voor jou zijn bedacht.

Misschien vind je dit ook leuk: Mijn Majorelle Collectie

yayoii kusama

EINDHOVEN MAKER FAIRE 28+29 SEPTEMBER

En dat Majorelle Universum wil ik super graag met jou delen, want het stopt niet bij mij. En dat is precies wat ik ga doen tijdens de Eindhoven Maker Faire! Op 28 en 29 september aanstaande kun je mij vinden in het Klokgebouw in Eindhoven, ik ben de eerste stand na de ingang.

Wat kun je verwachten in de stand?

  • Het Majorelle Universum helemaal voor jou opgebouwd
  • Een mini expo over de stappen die ik als maker heb gezet (van inkttekening tot zijden sjaal)
  • Je kunt alle stoffen en sjaals voelen en omdoen.
  • Je kunt op het tapijt gaan zitten en tegen de kussens aan
  • Ga feestelijk op de foto met jouw favoriete sjaal en/of kussen, als een souvenirtje van je reis naar het Majorelle Universum

WINACTIE EINDHOVEN MAKER FAIRE

Jij kunt een sjaal of kussen naar keuze winnen! Altijd al een glanzende Majorelle sjaal of een kleurrijk Majorelle kussen willen hebben? Dit is je kans! Meld je aan bij de stand op 28 en 29 september en doe gratis mee!

Bronvermelding afbeeldingen Yayoi Kusama:
1: 文部科学省ホームページ [CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0)]
2: https://helsinki-art.com/exhibition-review-yayoi-kusama-at-ham-beyond-the-polka-dot-obsession/
3: https://carboncostume.com/yayoi-kusama/
4: Pablo Trincado from Santiago de Chile, Chile [CC BY 2.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/2.0)]
5: Terence Ong [CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/)]
6: https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/follow-polka-dots-yayoi-kusama-infinity-rooms-are-breaking-museum-records-180962316
7: https://artspacetokyo.com/blog/archives/july_article_round_up3/
8: Vagner Carvalheiro [CC BY 2.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/2.0)]

ELISE NEVE VAN STUDIO GLASHELDER

[Dit interview met glaskunstenares Elise Neve van Studio Glashelder is eerder verschenen in de zomer editie van het gratis online magazine The Fran 2019.3]

‘Ik hoef het niet van tevoren te weten, ik laat me verrassen.’ -Elise Neve

Maak kennis met Elise Neve van Studio Glashelder: een hedendaagse ontdekkingsreiziger in de gewaagde wereld van glas. In haar atelier met glasoven smelt, breekt, snijdt, vormt, slijpt en stapelt ze glas in alle soorten, maten, vormen en kleuren. Ze maakt schalen, sieraden en decoratieve glaskunst (van glas in lood tot staande objecten).

elise neve in haar glas atelier studio glashelder

WAAROM GLAS?

Vanaf het moment dat ik Elises werk ontdekte, vond ik het fascinerend: de glinsterende stenen en de stralende kleuren in het weerkaatsende glas. Tegelijkertijd vroeg ik me direct af: hoe kom je erbij om met glas te gaan werken?

‘Glas is stoer én breekbaar. Het is hard én zacht. Als het smelt wordt het vloeibaar en als het valt breekt het.’ Binnen in het glas is er een hele wereld vol textuur en diepte die je tevoorschijn kunt halen door te spelen met lichtval en kleur. Glas heeft zoveel kanten, het lééft!

DIT VIND JE MISSCHIEN OOK INTERESSANT: DORINE BOUDEWIJN – MODEONTWERPSTER VAN ATELIER BYDO

WERKEN MET GLAS

Dat levendige karakter heeft wel consequenties. Elise moet rekening houden met ontzettend veel variabelen: ‘Glas reageert ongeveer overal op.’ De temperatuur van de oven, de duur van het stoken, de mal, verschillend glas reageert op elkaar en daarnaast heeft het bepaalde standaarden. Bijvoorbeeld dat dat vloeibaar glas het liefst een dikte van 6mm heeft, door interne aantrekkingskracht. Al die processen kun je weer beïnvloeden met verschillende soorten mallen. Waarmee je het glas dwingt een bepaalde vorm aan te nemen. En ook dat proces kun je weer beïnvloeden door de overtemperatuur en de stookduur.

De lijst van materiaal dat ze daarbij kan gebruiken is eindeloos. Van glassnijder en slijpmachine, tot scheidingspoeder en keramisch vilt voor in de mal (zodat het glas niet aan de mal gaat plakken). Klei en gips om zelf eenmalige, unieke mallen te maken. Of zand waarmee je structuren in het glas kunt aanbrengen. Een ook dat heeft weer consequenties: ‘Al die toepassingsmogelijkheden van glas is een financiële drain, maar ik maak er vet coole dingen mee!’

MISSCHIEN VIND JE DIT OOK INTERESSANT: ROZE BANAAN

CONTROLE OF TOEVAL

Met al die variabelen krijgt het werken met glas bijna iets wetenschappelijks? Hoe ga je om met het spanningsveld tussen controle en toeval?

Op dit moment geniet ik ontzettend van het toeval, van de oven opengooien en verrast worden door het resultaat. Soms ben ik zó enthousiast dat ik gewoon écht niet de 24 uur die het langzaam opstoken en afkoelen kost, kan wachten tot ik de oven open mag doen. Geduld hebben vind ik lastiger dan het gebrek aan controle. Ik hoef van tevoren niet te weten wat het wordt, ik laat me verrassen en daardoor ben ik elke keer super benieuwd naar wat het geworden is. Ik vind dat bevrijdend, rustgevend en verfrissend. Uit mijn hoofd en het samenspel met het glas aangaan.

Ik zou de controle wel meer kunnen nemen. Want toevalstreffers kan ik nu bijzonder moeilijk herhalen. En ook vanuit commercieel oogpunt zou het makkelijker zijn om dingen te kunnen reproduceren als ik meer controle heb over het proces. Maar als kunstenaar geniet ik op dit moment eigenlijk nog veel te veel van de ontdekkingstocht. De oven te openen en te zien: o, dit is het geworden en dat is ok! Maar: door meer te documenteren zou ik er ook meer mee kunnen spelen. In theorie is dat een super georganiseerde spreadsheet, maar in de praktijk zijn het vooral overal rondslingerende blaadjes. Maar ja, ik ben natuurlijk ook juist met mijn oude werk gestopt, omdat ik klaar was met alle registratie en de halve dag achter de computer zitten.

elise neve studio glashelder

ALLE ZINTUIGEN OP SCHERP

Na de middelbare school twijfelt Elise tussen psychologie en de kunst- of designacademie. Ze neemt de ‘verstandige’ keuze en kiest voor psychologie. Ze specialiseert zich in psychonomie en neuropsychologie. Pychosomie gaat over zintuigelijke informatieverwerking, over waar het brein reageert op het lichaam en andersom. Bijvoorbeeld: wat gebeurt er tussen het oog en het brein bij iemand die kleurenblind is? Synesthesie is een neurologisch verschijnsel waarbij een zintuigelijke waarneming als vanzelf ook een andere zintuigelijke indruk oproept. Bij mensen met synesthesie werken de zintuigen dus op een bijzondere manier samen. Bijvoorbeeld: letters die kleuren hebben, geluiden met een smaakje.

Het mag duidelijk zijn: Elise is geïntrigreerd door het zintuigelijke. En daarom blijft ze dat zintuigelijke durende haar carrière als psycholoog ook altijd opzoeken in de vorm van een creatieve uitlaatklep.

CREATIVITEIT: SPONTANE ENERGIE

‘In mijn werk als psycholoog gaf ik voornamelijk energie en tijdens het creëren vulde ik de energie weer aan.’ Creativiteit als manier om de balans te herstellen. Nu, in haar werk voor Studio Glashelder, draait ze het om: ze kiest in de eerste plaats voor energie creëren via creativiteit. Om van daaruit te kunnen geven. Creativiteit als energiegenerator dus. Hoe briljant! Maar vlak ook het ontdekkende aspect niet uit.

‘Het ontdekken vind ik het allerleukste van creativiteit. Het staat voor mij tegenover denken en beredeneren. Het gaat om zintuigelijk ervaren. Dat is de basis waarmee je geboren wordt. Wat zie je? Wat voel je? Dingen aanraken. Warmte, kou, vorm en textuur.’ Ik heb ook altijd gezegd: ik ben liever doof dan blind. Ik ben bovenal visueel ingesteld. Ik wil dingen kunnen waarnemen, kunnen zien. Beelden en kleuren vervelen nooit. En dat komt nu ook terug in mijn werk: de kleuren zijn verzadigd, de kleurcombinaties zijn net dat beetje anders en afwijkend van de norm. Mijn kleurstatements zijn stevig. Ik denk daar trouwens niet over na. Dat gebeurt vanzelf in mijn atelier.

Ontstaan de vormen ook spontaan of laat je je daarbij inspireren?

In mijn atelier probeer ik zoveel mogeiljk te doen wat goed voelt en wat me mooi lijkt. Maar natuurlijk heb ik wel inspiratiebronnen. Zo ben ik superfan van ambacht en vakwerk. Ik kick op zwaluwstaartverbindingen in oude houten kasten. Art Nouveau vind ik prachtig, net als oud smeedwerk. In die zin sta ik in de traditie van de Arts & Crafts beweging en tegenover massaproductie.

glasoven atelier studio glashelder

INSPIRATIEBRONNEN VAN ELISE NEVE

Ik haal inspiratie uit de natuur, uit patronen in architectuur en alles uit de jaren ‘50: van kledingstijl, tot make-up, en de vormen en textuur: stippen, streepjes, bolletjes. Toen ik jouw Majorelle Collectie zag werd ik geïnspireerd door de cirkels (cirkels zijn platte bollen), het bijzondere kleurgebruik dat net anders dan anders is. En de patronen, die zowel organisch als geometrisch zijn. Daardoor ontstaat er een gewaagde harmonie.

Ik ben nog te kort bezig om al te kunnen spreken van een echte eigen stijl, maar als er íets is dat bij mijn werk past, dan is het non-conformisme en originaliteit. Net even anders is juist goed.

MAJORELLE SIERADEN VAN STUDIO GLASHELDER

Elise heeft de Majorelle Collectie uitgebreid. Speciaal voor bij de sjaals heeft ze fantastische glasjuwelen ontworpen. Allemaal in de stijl en in de kleurcombinaties van de patronen. Plus natuurlijk dat beetje extra dat je in al haar ontwerpen terugziet. Bekijk haar hele collectie in haar webshop.

WAT ELISE NEVE TE BIEDEN HEEFT:

Je kunt bij Elise terecht voor kleurrijke glazen sieraden, schalen en decoratieve glaskunst (van glas-in-lood tot staande objecten). Ze werkt met eigen collecties (zoals de sieraden serie ‘You Rock’), maar ook in opdracht. In de toekomst wil ze naast haar producten ook diensten aanbieden, zoals (zakelijke) glas-workshops en creatieve therapie.

WAAR IS HET WERK VAN ELISE NEVE TE KOOP:

De handgemaakte glaskunst van Studio Glashelder kun je kopen via de webshop: www.studioglashelder.nl en in verschillende conceptstores:

Uit je Kunst in Woerden | www.uitjekunstwoerden.nl

BlendUT in Utrecht | www.blendut.nl

Daarnaast staat Studio Glashelder meerdere keren per jaar op creatieve (kunst)markten. Binnenkort op de agenda:

08-09-2019: Kunstpark Woerden

27-10-2019: Swan Market Rotterdam

Meer weten over het magische proces van glasfusen? Op haar website vertelt Elise Neve er meer over.

ENTER THE FRAN ZONE

Meer mooie interviews lezen met inspirerende kunstenaressen en creatieve ondernemers? Enter dan The Fran Zone en ontvang gratis:

  • 10% korting op je eerste bestelling
  • 4 x per jaar The Fran Magazine
  • 1 x per jaar een Fran Special over de collectie
  • de mogelijkheid om nieuwe collecties voordelig te pre-orderen
  • alle ins & outs achter de schermen
* indicates required

MARGARET MACDONALD & FRANCES MACDONALD

‘Margaret MacDonald & Frances MacDonald’ is onder de titel ‘The MacDonald Sisters’ eerder verschenen in de lente editie van het gratis online magazine The Fran 2019.2.

Een jaar geleden had ik nog nooit van de MacDonald zussen gehoord. Dus ik schat de kans hoog in dat jij ook nog nooit van ze gehoord hebt. En dat is echt super jammer. Dus daar gaat nú verandering in komen. Maak kennis met Margaret MacDonald Mackintosh: creatief genie van de Glasgow School en met Frances MacDonald Macnair: artistieke en emancipatoire pionier.

150 JAAR MACKINTOSH

In het voorjaar van 2018 was ik op vakantie in Schotland en een paar dagen in Glasgow om te genieten van alle tentoonstellingen rondom 150 jaar Mackintosh. Charles Rennie Mackintosh (1868-1928) was een Schotse architect. Zijn sierlijke, slanke meubels, interieurontwerpen en gebouwen waren een hit rond de eeuwwisseling in 1900.

In al die tentoonstellingen, museumshops en in de begeleidende folders en boeken ontdekte ik dat Mackintosh getrouwd was met de kunstenares en ontwerpster Margaret MacDonald (1865-1933). Over wie hij zei: ‘Mijn liefste, je zit in minstens de helft dan wel driekwart van mijn werk’. En ‘ik heb misschien talent, Margaret is het genie.’

Eind negentiende, begin twintigste eeuw kon dat nog. Een vrouw volledig in de schaduw zetten van haar man. En daarom vieren we nu 150 jaar Mackintosch en geen 150 jaar MacDonald. Verderop in de twintigste eeuw verkondigden gerespecteerde kunstrecensenten en -historici dat het feit dat MacDonalds handtekening (MMM) op tekeningen en schilderijen staat, naast die van Mackintosh (CRM) niet betekent dat zij daadwerkelijk heeft meegeholpen, maar puur dat ze erbij was toen het werk gemaakt werd. W.T.F. Zelfs als je je werk signeert kan het dus blijkbaar, als het briljant genoeg is, gewoon aan een man toegeschreven worden.

MARGARET MACDONALD & FRANCES MACDONALD

Dat was niet het enige dat ik ontdekte in Glasgow. Ik ontdekte ook het individuele werk van Margaret MacDonald: sierlijk, als een volwassen sprookje, statig, volkomen uniek, zowel qua materiaalkeuze en -bewerking als qua beelden. Duidelijk geïnspireerd op Keltische symboliek, mysteries en folklore, maar tegelijkertijd heel modern.

Toen ik me verdiepte in Margaret Macdonald (wikipedia + een grote internetbundel + de Europese roamingregels van Neelie Kroes are your friend) ontdekte ik haar zus: Frances MacDonald (1873-1921). En wat bleek: de zussen hadden een stuk meer artistieke geschiedenis samen en als individu, dan puur als echtgenotes van.

Ben je er klaar voor?

THE GLASGOW FOUR: FURORE VOOR MARGARET MACDONALD

De Engelse zussen MacDonald verhuizen in 1890 met hun ouders van Newcastle naar Glasgow in Schotland. Ze starten daar samen aan de design faculteit van de Glasgow School of Art. Ze volgen een breed vakkenpakket en leren werken met verschillende soorten media: metaal, borduurwerk en textiel. In 1896 starten de zussen hun gezamenlijke designstudio in Glasgow: The MacDonald Sisters Studio.

Francis Newbery, hoofd van de Glasgow School of Art stelt de dames in 1892 voor aan Charles Rennie Mackintosh en Herbert MacNair. Newbery vind dat hun werk dezelfde karakteristieken vertoont. Vanaf 1894 exposeren ‘The Four’, zoals ze al snel genoemd worden, gezamenlijk hun werk, dat gemengde reacties ontvangt. Vanwege hun sinistere tekeningen en langwerpige, creepy silhouetten krijgen ze achter hun rug om al snel de bijnaam ‘de Spook School’.

Vanaf haar huwelijk met Mackintosh in 1900 werkt Margaret MacDonald steeds meer met hem samen en steeds minder met haar zus Frances. Tussen 1895 en 1924 levert ze werk voor meer dan veertig tentoontstellingen in Europa en Amerika.

MacDonald en Mackintosh zijn niet kieskeurig als het op opdrachten aankomt. Ze willen graag aan de slag en ontwerpen het interieur van de Willow Tearoom in Glasgow. Hun grootste opdracht krijgen ze in 1902 van de rijke Weense zakenman Fritz Waerndorfer. Samen ontwerpen ze de muziekkamer van zijn landhuis. Aan de wand komt het volgens kunstrecensenten beste werk van MacDonald: Opera of the Winds, Opera of the Sees en de Seven Princesses.

LIVERPOOL: STAGNATIE VOOR FRANCES MACDONALD

Gedurende die tijd zijn haar zus Frances en haar man Herbert MacNair verhuisd naar Liverpool. Ze geven beiden les aan de School of Architecture and Applied Art. Weg van de actieve artistieke omgeving van Glasgow en door het verliezen van het familiefortuin van de MacNairs blijven hun kunst carrières steken in het onderwijs. Na haar jaren in Liverpool onderzoekt MacDonald in haar kunst persoonlijke, emancipatoire thema’s: wat betekent het om vrouw te zijn? Wat betekent het om kunstenaar te zijn? Kun je tegelijkertijd moeder en kunstenaar en echtgenoot zijn? Haar werk uit die periode levert een somber, soms uitzichtloos en gevangen beeld van een vrouw die een ander leven leidt dan ze voor ogen had.

Terwijl Mackintosh en MacDonald furore maken over de hele wereld, stagneren MacNair en MacDonald in Liverpool. In 1921 sterft Frances MacDonald aan een hersenbloeding (of ze pleegt zelfmoord, de literatuur is niet eensluidend). MacNair vernietigt daarna meer dan de helft van haar kunstwerken. Hij sterft in 1955 nadat hij decennia lang niets meer heeft geproduceerd. Margaret MacDonald maakt na 1921 geen nieuw werk meer en sterft in 1933, 5 jaar na haar echtgenoot. Hun erfenis bedraagt 8 pond. In 2008 wordt het werk van Margaret uit 1902 The Red Rose and The White Rose verkocht voor 3.3 miljoen dollar.

MARGARET MACDONALD VERSUS FRANCES MACDONALD

Frances en Margaret, twee zussen, uit hetzelfde nest, van wie het leven zo evenwijdig van start ging, zitten jaren later allebei op een volledig ander spoor. Margaret is een gerespecteerd kunstenares, bewandelt het niet-gebaande vrouwelijke pad, onder andere dankzij haar succesvolle man en hun samenwerking. Die samenwerking met Mackintosh is ook de reden dat het werk van Margaret wél is opgenomen in de kunsthistorische canon en dat van Frances niet. Frances’ stijl werd afgedaan als sprookjesachtig. Het was te ‘feminien’ en werd daardoor niet serieus genomen. Als klap op de vuurpijl vernietigt haar man na haar dood het overgrote deel van haar oeuvre.

Als je het werk van de beide vrouwen vergelijkt, dan kun je Margaret zien als het commerciële genie van de Glasgow school. Haar stijl ontwikkelt zich van creepy naar modern. Ze weet wat de markt wil en speelt daarop in. Ze maakt nieuwe, inventieve, breed inzetbare kunst. Haar creativiteit lijkt onuitputtelijk en haar werk getuigt van kruisbestuiving met andere genres en stromingen.

Frances daarentegen onderzocht in haar werk thema’s als moderne vrouwelijkheid. Ze verwerkt onderwerpen als moederschap, de man-vrouw verhoudingen en de maatschappelijke verwachtingen rondom vrouw-zijn. Haar werk is diffuser, haar kunst experimenteler. Ze onderzoekt haar identiteit en verbeeldt dat op een symbolische manier. Daardoor vind ik het werk van Frances op dit moment nog steeds actueel en dat van Margaret minder. Haar werk roept vragen op als: wat is de rol van de vrouw in onze huidige samenleving? Voor welke keuzes sta ik nu als vrouw? Hoe definieert het moederschap mijn vrouwelijke identiteit en welke rol spelen de actuele man-vrouw verhoudingen?

2021: 100 JAAR MACDONALD SISTERS

Dus: ik stel voor om in 2021 100 jaar MacDonald Sisters te organiseren. Met net zoveel publiciteit, folders, tentoontstellingen, websites, toeristische attracties en rondleidingen als in 2018 tijdens het 150 jaar Mackintosch festijn. De Tearooms zijn open. Laat al het werk van Frances dat het wél heeft overleefd naar Glasgow komen en organiseer een overzichtstentoonstelling. En zet er in godsnaam een goede kunsthistorica op. Zodat de MacDonald sisters hun plek kunnen innemen in de Schotse kunstgeschiedenis en in die van West-Europa.

DIT VIND JE MISSCHIEN OOK INTERESSANT: FRIDA KAHLO – KUNST & KARAKTER

ENTER THE FRAN ZONE

Wil je graag meer mooie artikelen lezen over (vergeten) kunstenaressen? Enter dan The Fran Zone via onderstaand formulier! Je ontvangt dan gratis The Fran Magazine van dit seizoen in je mailbox. Dit seizoen met portretten van Gertrude Jekyll en Yayoi Kusama. En met natuurlijk nog veel meer kleurrijke inspiratie.

TWIJFEL JE NOG?

  • 10% korting op je eerste bestelling
  • 4 x per jaar The Fran Magazine
  • 1 x per jaar een Fran Special over de collectie
  • de mogelijkheid om nieuwe collecties voordelig te pre-orderen
  • alle ins & outs achter de schermen
  • de mogelijkheid om je ieder moment weer uit te schrijven
  • en alleen deze zomer: 10% korting op de hele collectie van Studio Glashelder
* indicates required

FRIDA KAHLO: KUNST & KARAKTER

‘ Frida Kahlo: kunst & karakter’ is eerder verschenen in de winter editie van het gratis online The Fran Magazine 2019.1.

Nog voordat ik ooit van Frida Kahlo had gehoord, wist ik al hoe ze eruit zag. Ken je de restaurants van Popocatepetl? In iedere vestiging waar ik tot nu toe ben geweest voor hun geweldige kokoskip, hangt een portret van Kahlo. Maar tot een jaar of 10 geleden had ik geen idee dat zij het was. Ik dacht elke keer: ‘daar hangt die mooie Mexicaanse vrouw weer met die prachtige bloemen in het haar’.

Little did I know, want Frida Kahlo (1907-1954) is niet alleen een van de bekenste vrouwelijke kunstenaars van de 20e eeuw. Wereldwijd is ze het symbool van feminisme, van vrouwelijke autonomie en de vrijheid om je creativiteit te uiten, te laten zien en het recht om je eigen kunst te waarderen en je perspectief te classificeren.

MISSCHIEN VIND JE DIT OOK INTERESSANT: MARGARET MACDONALD & FRANCES MACDONALD – DE GRONDLEGGERS VAN THE GLASGOW SCHOOL

Foto van Frida Kahlo genomen in 1932 door Guillermo Kahlo.
Frida Kahlo (1907-1954). Mexicaanse (sur)realistische? kunstenares

Frida Kahlo is een Mexicaanse kunstenares die mij ruim 50 jaar na haar dood nog steeds inspireert en verwondert. Daar is echter weinig opzienbarends aan, want ze is natuurlijk niet zomaar een wereldwijd symbool van feminisme geworden. Maar ze is voor mij op een andere manier een voorbeeld dan doordat ze altijd heeft geweigerd haar lichaamshaar te scheren (haar uni-brow is daarvan het meest bekende voorbeeld). Dus wat zorgt er dan voor dat ze me zo raakt?

FRIDA KAHLO ‘S KARAKTER

Kahlo’s jeugd wordt altijd beschreven als een aaneenschakeling van drama: als kind van zes kinderverlamming aan haar rechterbeen, op 18-jarige leeftijd een busongeluk waarbij een stalen pin dwars door haar bekken schoot met alle gevolgen van dien (botten verbrijzeld, ruggengraat en heup gebroken, onvruchtbaar).

Na dat busongeluk moet ze maandenlang in bed herstellen. En wat staat er dan in alle biografieen? ‘Frida besluit te gaan schilderen.’

En het is die zin, dat besluit, waar ik altijd kippenvel van krijg. Frida besluit te gaan schilderen. Ze besluit. Dat is één: ze is autonoom en ze neemt voor zichzelf een besluit. Ik lig hier te creperen, de helft van mijn lichaam is gebroken, maar ik ga hier geen slachtoffertje spelen. Ik besluit nu dat ik iets ga doen.

En wat gaat ze doen? Ze gaat schilderen. Dat is twee: ze kiest voor creativiteit, voor wat er vanuit haar wil ontstaan. Ze kiest ervoor zich te uiten, haar stem en visie te laten horen. Die twee aspecten, het nemen van een besluit en het gaan schilderen, zijn voor mij het fundament van Kahlo’s karakter. Een karakter waar niet alleen ik, maar alle vrouwen van nu zich aan kunnen optrekken.

Kies ervoor om autonoom te zijn, om een vrouw te zijn die zelfstandig besluit wat ze wil doen en zich daarbij niet laat tegenhouden door de omstandigheden. Kies ervoor je creativiteit te ontwikkelen. Een uitlaatklep te vinden voor dat wat er binnen in jou aanwezig is. Laat je stem horen! Schilder jouw wereld, schrijf jouw verhaal, zing jouw lied, teken jouw verbeelding, creëer jouw werkelijkheid. Wees de artiest, de kunstenaar van jouw leven.

VRIJE GEEST

Vier jaar na haar busongeluk trouwt Frida Kahlo met kunstenaar Diego Rivera (1886-1957). Biografieën schrijven over het tumulteuze karakter van het huwelijk, de vele affaires die beide partners buiten het huwelijk hadden – Frida met onder anderen de Russische communistische revolutionair Leon Trotski en de fotograaf Nickolas Muray.

Wat ook altijd staat vermeld is dat wanneer Frida en Diego in 1940 voor de tweede keer trouwen, ze dat doen onder de huwelijkse voorwaarden dat Frida geen seks hoeft te hebben met Diego. Letterlijk een verstandshuwelijk? Of wil Kahlo zich onttrekken aan de Mexicaanse machocultuur waarin vrouwen en het vrouwelijk lichaam eigendom zijn van hun man?

Hoe het ook zij, die huwelijkse voorwaarde die Kahlo heeft bedongen, laat haar vrije gees zien binnen een masculiene cultuur en binnen een huwelijk waarin zij duidelijk de onderliggendet partij is. Kahlo is klein van stuk met een fragiel lichaam, Rivera is een grote man, bijna obees. Kahlo is afhankelijk van het geld van Rivera voor haar medische behandelingen en om haar kunst uit te oefenen. Maar Rivera bezit haar lichaam niet. En dat laat ze contractueel vastleggen.

FRIDA KAHLO ‘S REALISME

Kahlo’s lichaam is van haar en dat is haar kunst ook. Vanaf eind jaren 30 vergaart Frida Kahlo internationale bekendheid met haar schilderkunst. Kunst recensenten en critici beschrijven haar werk als surrealistisch en magisch realistisch. Kahlo zal het allemaal worst wezen: zij blijft bij haar eigen classificatie van haar werk: realisme. Haar werk toont haar realiteit. Haar werk laat zien hoe zij het ziet. Een radicale, persoonlijke, bijna prive benadering van kunst.

Die vrijheid van geest, die onafhankelijke gedachtegang en trouw blijven aan je eigen visie inspireert mij enorm. Hoeveel makkelijker zou het zijn geweest om mee te gaan met alle jubelverhalen van kunstcritici, het met ze eens te zijn, lekker te varen op de golf van publiciteit en aandacht? En voor een deel heeft ze dat vast ook gedaan, maar als het op haar visie op haar kunst en creativiteit aankwam was Frida volkomen helder: mijn werk is realisme. Punt.

WORDT VERVOLGD

En there’s more where this came from! De afgelopen 3 weken ben ik in de wereld van Frida Kahlo gedoken. Het Mexico van begin 20e eeuw, tijdens de Mexicaanse Revolutie en hoe die zorgde voor een revolutie in de Mexicaanse kunst. Een revolutie die vragen stelde over de Mexicaanse identiteit. Vragen waar Frida Kahlo ook mee bezig was en waarop ze een antwoord zocht in haar kunst.

Dus ik ben bezig met een uitgebreider, breder blog artikel over Frida Kahlo. Over haar kunst en in welke traditie je die kunt plaatsen (in plaats van in de West-Europese (post-)moderne traditie, want was Frida Kahlo West-Europees? Nee!) Over de manier waarop we haar hebben geclaimd als wereldwijd feministisch symbool, als logo voor allemaal idiote marketinguitingen en hoe dat de waardering en analyse van haar werk in de weg zit.

Dus: sta paraat! Haha. Nog meer mensen onwijs veel zin in de live action versie van The Lion King? Sorry… squirl….

* indicates required