GERTRUDE JEKYLL: HOLITISCHE TUINARCHITECT

[Dit artikel is onder de titel ‘Gertrude Jekyll: Britse tuinarchitecte & plant visionair’ eerder verschenen in de zomereditie van The Fran Magazine 2019.3]

Gertrude Jekyll (1843-1932) was een Engelse tuinarchitecte, plantenkweekster, schrijfster, fotografe en kunstenares. Ze ontwierp meer dan 400 tuinen en was de eerste tuinarchitect die uitging van een ‘totaalbeleving’ bij haar ontwerpen. Ze schreef meer dan 1000 artikelen voor tijdschriften als Country Life en The Garden.

Zegt het verschil tussen klassieke Franse en Engelse tuinen je iets? Franse tuinen zijn ontworpen zoals die van Versailles: imponerend, symmetrisch en met een hoog maakbaarheidsgehalte in de vorm van fonteinen en gefiguursnoeide struiken. Terwijl Engelse tuinen onder invloed van de romantiek natuurlijker ontworpen zijn, minder overzichtelijk, vol met onverwachte paadjes en waarbij er met de plantkeuze gedacht is aan vlinders, bijen en andere insecten. Die Engelse kant van het verhaal, die hebben we te danken aan Getrude Jekyll.

GERTRUDE JEKYLL: HOLISTISCHE, BOTANISCHE VISIONAIR

Jekyll gebruikte het impressionisme en haar eigen kennis als schilder bij het bepalen van welke planten elkaar versterken op het gebied van kleur en geur. Haar borders met winterharde vaste planten zijn legendarisch in de tuinarchitectuur. Jekyll ontwierp alles vanuit de plant: die moest zo goed mogelijk tot zijn recht komen om de tuinervaring zo fantastisch mogelijk te laten zijn. En dat was precies tegenovergesteld aan de visie van de Franse tuinarchitecten, die de natuur wilden onderwerpen aan de superieure visie van de mens.

Jekyll vond het centraal zetten van de plant zo’n belangrijk uitgangspunt dat ze bloemen en planten, geplukt om binnen op een vaas te zettenin de huiskamer, ook perfect tot hun recht wilde laten komen. Daarom ontwierp ze speciale glazen vazen voor verschillende boeketten. Frikking briljant als je het mij vraagt.

De totaalbeleving en sfeer in de tuin was een belangrijk aspect van alle ontwerpen van Jekyll. Geur was net zo belangrijk als kleur en kleur was net zo belangrijk als sfeer. Ze haalde alles uit de kast om de bezoeker een zo harmonieus mogelijke ervaring te geven. Jekyll werkte van totaalbeeld naar detail en weer terug.

Misschien is dit ook wat voor jou: Lente in Logan Botanic Garden

GERTRUDE JEKYLL X DE ARTS & CRAFTS

Vanuit de Arts & Crafts ideologie had ze aandacht voor vakwerk en ambacht en vanuit haar zo te zeggen holististische kijk op tuinarchitectuur verloor ze nooit het geheel en het samenspel van de elementen uit het oog. Op die manier hadden de tuinen die het dichtst bij het huis lagen het meeste detail en hoe verder de tuin van het huis lag, hoe natuurlijker en hoe ‘wilder’ het ontwerp was.

Naast tuinieren had Jekyll een voorliefde voor ambacht en vakwerk. Ze schreef een boek over de verschillende ambachten van haar generatie en maakte er meer dan 300 begeleidende foto’s bij. Daarnaast hield ze zich bezig met de geschiedenis van het alledaagse leven. Tijdens haar leven verzamelde ze een nu internationaal vermaarde collectie van traditionele huishoudelijke voorwerpen bij elkaar.

Vanaf 1881 tot aan haar dood heeft ze meer dan 400 verschillende tuinontwerpen gemaakt. Ze was eigenlijk opgeleid tot kunstschilder en voelde zich vooral aangetrokken tot het impressionisme en het werk van William Turner. Maar ze werd langzaam blind en richte zich daarom op tuinieren en tuinarchitectuur. Misschien dat vanwege haar slechte zicht ze het ook belangrijk vond dat in een tuin alle andere zintuigen aan hun trekken kwamen. Zodat je de geweldigste bloemengeuren kon ruiken, water kon horen stromen en blaadjes kon horen ritselen, verschillende texturen kon ervaren, van gras tot tegelwerk en het verschil kon voelen tussen ommuurde, warme tuinen en koudere, open tuinen waar de wind vrij spel had.

Misschien vind je dit ook interessant: De Arts & Crafts beweging

SAMENWERKING MET EDWIN LUTYENS

Samen met Edwin Lutyens is Jekyll het bekendste duo van de Engelse Arts & Crafts beweging. Zij waren zo’n geval van 1+1=3. Samen ontwierpen ze landschappelijke totaal-concepten, om het zo maar even te noemen. Een huis, of meerdere gebouwen met daaromheen een landgoed, zo ontworpen dat het één beleving was. Dat alles klopte. En binnen dat ontwerp maakten ze gebruik van de Arts & Crafts ideologie van vakmanschap, goed materiaal en oog voor detail. Les Bois des Moutiers is daarvan een van de bekendste en een van de weinig overgebleven projecten van Jekyll en Lutyens.

Misschien vind je dit ook interessant: Zomer in Les Bois des Moutiers (landschapstuin ontworpen door Jekyll)

landhuis edwin lutyen varengeville sur mer arts en crafts beweging normandie

Bronvermelding afbeeldingen:
www.culture24.org.uk/art/architecture-and-design/art422865
reepinfo.org/happy-174th-birthday-to-gertrude-jekyll
www.independent.co.uk/property/gardening/gertrude-jekyll-inspirational-quotes-wisdom-philosophy-gardening-horticulture-google-doodle-a8081791.html
http://www.godalmingmuseum.org.uk/index.php?page=gertrude-jekyll

FRIDA KAHLO: KUNST & KARAKTER

‘ Frida Kahlo: kunst & karakter’ is eerder verschenen in de winter editie van het gratis online The Fran Magazine 2019.1.

Nog voordat ik ooit van Frida Kahlo had gehoord, wist ik al hoe ze eruit zag. Ken je de restaurants van Popocatepetl? In iedere vestiging waar ik tot nu toe ben geweest voor hun geweldige kokoskip, hangt een portret van Kahlo. Maar tot een jaar of 10 geleden had ik geen idee dat zij het was. Ik dacht elke keer: ‘daar hangt die mooie Mexicaanse vrouw weer met die prachtige bloemen in het haar’.

Little did I know, want Frida Kahlo (1907-1954) is niet alleen een van de bekenste vrouwelijke kunstenaars van de 20e eeuw. Wereldwijd is ze het symbool van feminisme, van vrouwelijke autonomie en de vrijheid om je creativiteit te uiten, te laten zien en het recht om je eigen kunst te waarderen en je perspectief te classificeren.

MISSCHIEN VIND JE DIT OOK INTERESSANT: MARGARET MACDONALD & FRANCES MACDONALD – DE GRONDLEGGERS VAN THE GLASGOW SCHOOL

Foto van Frida Kahlo genomen in 1932 door Guillermo Kahlo.
Frida Kahlo (1907-1954). Mexicaanse (sur)realistische? kunstenares

Frida Kahlo is een Mexicaanse kunstenares die mij ruim 50 jaar na haar dood nog steeds inspireert en verwondert. Daar is echter weinig opzienbarends aan, want ze is natuurlijk niet zomaar een wereldwijd symbool van feminisme geworden. Maar ze is voor mij op een andere manier een voorbeeld dan doordat ze altijd heeft geweigerd haar lichaamshaar te scheren (haar uni-brow is daarvan het meest bekende voorbeeld). Dus wat zorgt er dan voor dat ze me zo raakt?

FRIDA KAHLO ‘S KARAKTER

Kahlo’s jeugd wordt altijd beschreven als een aaneenschakeling van drama: als kind van zes kinderverlamming aan haar rechterbeen, op 18-jarige leeftijd een busongeluk waarbij een stalen pin dwars door haar bekken schoot met alle gevolgen van dien (botten verbrijzeld, ruggengraat en heup gebroken, onvruchtbaar).

Na dat busongeluk moet ze maandenlang in bed herstellen. En wat staat er dan in alle biografieen? ‘Frida besluit te gaan schilderen.’

En het is die zin, dat besluit, waar ik altijd kippenvel van krijg. Frida besluit te gaan schilderen. Ze besluit. Dat is één: ze is autonoom en ze neemt voor zichzelf een besluit. Ik lig hier te creperen, de helft van mijn lichaam is gebroken, maar ik ga hier geen slachtoffertje spelen. Ik besluit nu dat ik iets ga doen.

En wat gaat ze doen? Ze gaat schilderen. Dat is twee: ze kiest voor creativiteit, voor wat er vanuit haar wil ontstaan. Ze kiest ervoor zich te uiten, haar stem en visie te laten horen. Die twee aspecten, het nemen van een besluit en het gaan schilderen, zijn voor mij het fundament van Kahlo’s karakter. Een karakter waar niet alleen ik, maar alle vrouwen van nu zich aan kunnen optrekken.

Kies ervoor om autonoom te zijn, om een vrouw te zijn die zelfstandig besluit wat ze wil doen en zich daarbij niet laat tegenhouden door de omstandigheden. Kies ervoor je creativiteit te ontwikkelen. Een uitlaatklep te vinden voor dat wat er binnen in jou aanwezig is. Laat je stem horen! Schilder jouw wereld, schrijf jouw verhaal, zing jouw lied, teken jouw verbeelding, creëer jouw werkelijkheid. Wees de artiest, de kunstenaar van jouw leven.

VRIJE GEEST

Vier jaar na haar busongeluk trouwt Frida Kahlo met kunstenaar Diego Rivera (1886-1957). Biografieën schrijven over het tumulteuze karakter van het huwelijk, de vele affaires die beide partners buiten het huwelijk hadden – Frida met onder anderen de Russische communistische revolutionair Leon Trotski en de fotograaf Nickolas Muray.

Wat ook altijd staat vermeld is dat wanneer Frida en Diego in 1940 voor de tweede keer trouwen, ze dat doen onder de huwelijkse voorwaarden dat Frida geen seks hoeft te hebben met Diego. Letterlijk een verstandshuwelijk? Of wil Kahlo zich onttrekken aan de Mexicaanse machocultuur waarin vrouwen en het vrouwelijk lichaam eigendom zijn van hun man?

Hoe het ook zij, die huwelijkse voorwaarde die Kahlo heeft bedongen, laat haar vrije gees zien binnen een masculiene cultuur en binnen een huwelijk waarin zij duidelijk de onderliggendet partij is. Kahlo is klein van stuk met een fragiel lichaam, Rivera is een grote man, bijna obees. Kahlo is afhankelijk van het geld van Rivera voor haar medische behandelingen en om haar kunst uit te oefenen. Maar Rivera bezit haar lichaam niet. En dat laat ze contractueel vastleggen.

FRIDA KAHLO ‘S REALISME

Kahlo’s lichaam is van haar en dat is haar kunst ook. Vanaf eind jaren 30 vergaart Frida Kahlo internationale bekendheid met haar schilderkunst. Kunst recensenten en critici beschrijven haar werk als surrealistisch en magisch realistisch. Kahlo zal het allemaal worst wezen: zij blijft bij haar eigen classificatie van haar werk: realisme. Haar werk toont haar realiteit. Haar werk laat zien hoe zij het ziet. Een radicale, persoonlijke, bijna prive benadering van kunst.

Die vrijheid van geest, die onafhankelijke gedachtegang en trouw blijven aan je eigen visie inspireert mij enorm. Hoeveel makkelijker zou het zijn geweest om mee te gaan met alle jubelverhalen van kunstcritici, het met ze eens te zijn, lekker te varen op de golf van publiciteit en aandacht? En voor een deel heeft ze dat vast ook gedaan, maar als het op haar visie op haar kunst en creativiteit aankwam was Frida volkomen helder: mijn werk is realisme. Punt.

WORDT VERVOLGD

En there’s more where this came from! De afgelopen 3 weken ben ik in de wereld van Frida Kahlo gedoken. Het Mexico van begin 20e eeuw, tijdens de Mexicaanse Revolutie en hoe die zorgde voor een revolutie in de Mexicaanse kunst. Een revolutie die vragen stelde over de Mexicaanse identiteit. Vragen waar Frida Kahlo ook mee bezig was en waarop ze een antwoord zocht in haar kunst.

Dus ik ben bezig met een uitgebreider, breder blog artikel over Frida Kahlo. Over haar kunst en in welke traditie je die kunt plaatsen (in plaats van in de West-Europese (post-)moderne traditie, want was Frida Kahlo West-Europees? Nee!) Over de manier waarop we haar hebben geclaimd als wereldwijd feministisch symbool, als logo voor allemaal idiote marketinguitingen en hoe dat de waardering en analyse van haar werk in de weg zit.

Dus: sta paraat! Haha. Nog meer mensen onwijs veel zin in de live action versie van The Lion King? Sorry… squirl….

* indicates required