THE FRAN

Inhoudsopgave

13/11/19 Op zoek naar mijn ‘theory of everyting’
16/11/19 Middle World van Richard Dawkins
19/11/19 Darwin voor feminisme

Op zoek naar mijn ‘theory of everything’.

Ik ben bezig met het ontwikkelen van een persoonlijk, wetenschappelijke kijk op klimaatverandering en feminisme ( of gender(on)gelijkheid). Daarbij maak ik gebruik van de natuurwetenschappen, de evolutietheorie, botanie, moderne kunst en literatuur.

Ik ben overtuigd van de diepe onderlinge verbondenheid tussen mens, natuur en wetenschap. In mijn optiek is een verbindende kijk op al die dingen van belang om de grootste uitdaging van onze huidige tijd het hoofd te bieden: klimaatverandering.

Feminisme is daarbij een van de vertrekpunten. Omdat er naar mijn mening geen respect voor de natuur kan ontstaan als er niet eerst respect voor iedere medemens is.

In de ‘updates’ op deze pagina kun je mijn zoektocht volgen. Als je bij het begin wilt beginnen, start dan bij het artikel over Middle World en ‘werk jezelf een weg naar beneden’. Als je specifiek naar iets op zoek bent, dan kun je onderstaande inhoudsopgave gebruiken en direct doorklikken.

Dankjewel voor het meelezen! Als je vragen, opmerkingen, toevoegingen hebt, dan hoor ik ze graag: francine@francineorsel.nl

MIDDLE WORLD VAN RICHARD DAWKINS

16/11/19

Wat betekent de term ‘Middle World’, geïntroduceerd door Richard Dawkins? En waarom is het belangrijk om deze term te kennen als het gaat over evolutie?

‘Jonge sterren’

https://andysastro.com/2019/04/13/around-perditions-flames/
Astrophotography by: Andrew Campbell via https://andysastro.com/2019/04/13/around-perditions-flames/

Hier zie je een groepje ‘jonge’ sterren. Oftewel een cluster sterren dat ‘net’ is ontstaan. Ze zijn gevormd in de gekleurde gaswolk op de achtergrond. Die gaswolk is waarschijnlijk over een paar miljoen jaar wel uitgewaaierd en niet meer te zien. Over ongeveer een biljoen jaar zullen de sterren ook geen groepje meer zijn. Dan zullen ze allemaal ergens anders naartoe zijn getrokken door de zwaartekracht van andere sterren.

Middle World

Ik heb het begrip ‘jonge’ en ‘net’ tussen aanhalingstekens gezet. Waarom? Omdat het een perfect voorbeeld is van wat de Britse evolutionair bioloog en etholoog Richard Dawkins ‘Middle World’ noemt. Heel kort door de bocht gaat het om het besef dat aardse tijd helemaal nergens op slaat als het om de kosmos gaat. Mensen zijn letterlijk gebrainwired voor een leven op aarde: we denken in dagen, weken, jaren. Ons hele leven speelt zich af binnen een eeuw. En ons brein is afgestemd op dingen waarmee we binnen die tijdspanne moeten dealen.

Tijdsbesef van biljoenen jaren hebben we dus niet. Een ‘jonge’ ster bestaat al langer dan de oudste mens op aarde. De wetenschap moet het doen met momentopnames. Onderzoekers leven nou eenmaal te kort om uberhaupt het ontstaan (zeg maar de 9 maanden in de baarmoeder) van een ster te onderzoeken tijdens een mensenleven.

Middle World dus: de plek (aarde) waar we denken in dagen, weken en jaren. Terwijl die termen helemaal niets betekenen ‘on the grand scale of things’, letterlijk dus haha. En waarom is dit belangrijk om te weten? Omdat ons brein dus is gebouwd op het begrijpen van dagen, weken en jaren. Niet op het begrijpen van lichtjaren, miljoenen of miljarden jaren.

Middle World disclaimer

Dus als ik het straks ga hebben over andere mega langdurige ontwikkelingen, zoals het ontstaan van organismen, planten en dieren. Houd dan in gedachten dat wij in Middle World leven. En dat dat er soms voor kan zorgen dat je een ‘wtf’ momentje hebt. Of dat de moed je in de schoenen zakt omdat je denkt: hoe kan ik dit ooit begrijpen? Geruststelling: tot op zekere hoogte kan dat dus ook niet. Maar we kunnen een heel eind komen en dus: let’s get a move on!

Nou, fijne disclaimer voordat ik van start ga toch? Kun je gewoon lekker meelezen en telkens als je denkt: eh, wat? Dan zeg je gewoon: Middle World mensen, Middle World!

Als je meer wil weten over waar dit heen gaat: lees ‘About The Fran‘ of scroll helemaal naar boven op deze pagina.


DARWIN VOOR FEMINISME

19/11/19

In dit artikel leg ik uit wat de evolutietheorie met feminisme te maken heeft. De evolutieleer is voor verschillende groepen een argument voor of een argument tegen feminisme. Tegenstanders vinden in Darwins theorie biologische redenen voor de verschillen tussen de seksen (en meer to the point, de onderdrukking van vrouwen). Voorstanders lezen in Darwins theorie dat alle verschillen tussen de soorten en de seksen evolutionair overbrugbaar zijn.

Zelf heb ik in de vertalingen van The Origin of Species (Darwin: 2006) en The Descent of Man (Darwin: 2002) argumenten kunnen vinden voor beide kampen. In dit artikel richt ik mij op de argumenten voor feminisme die je uit Darwins evolutietheorie kunt halen.

Verleiding

oranje bloemen om de evolutieleer van darwin te illustreren

Deze bloemen zijn niet zomaar mooi oranje. Ze zijn zo mooi oranje om insecten aan te trekken en op die manier te kunnen overleven door zich voort te planten. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld pauwenveren, paringsdansen en grote geweien: mannetjes verleiden de vrouwtjes. Want, guess what, de vrouwtjes bepalen met wie ze gaan paren en dus welke genen er worden doorgegeven.

Dit is diehard Darwin. Charles Darwin schreef in 1859 zijn eerste editie van The Origin of Species (Het ontstaan van soorten). Zijn theorie was het rsultaat van een levenslange studie naar hoe de natuur (planten en dieren) zich gedraagt.

De rol van vrouwtjes

In zijn boek beschrijft Darwin verschillende fases, onderdelen en voorwaarden van evolutie, die hij ‘de strijd om het bestaan’ noemt.

Een van die onderdelen is de rol van vrouwtjes: die bepalen met welk mannetje ze paren. Vrouwtjes doen dat niet op basis van wetenschappelijke feiten, nee, ze kiezen puur intuïtief: dát is een mooie bloem, dát zijn mooie veren, díe leeuw ruikt lekker. En op basis van concurrentiestrijd: het hert met het sterkste lijf en gewei wint van de andere herten en mag met het vrouwtje paren.

paarse irissen om de evolutieleer van darwin te illustreren

Romantiek

Stel je even het jaar 1858 in Groot-Brittanië voor: we zitten middenin het Victoriaanse tijdperk. Het is de periode van de Romantiek. Een tijd waarin irrationele visies op natuur en mens hoogtij vieren. De religiositeit is doorgedrongen tot alle onderdelen van de samenleving. En daar komt Charles Darwin die beweert dat er niets romantisch aan de natuur is, maar dat alles logisch, biologisch verklaarbaar is. Party pooper.

Alles aan de theorie van Darwin is nieuw en controversieel voor het grote publiek. Om tegemoet te komen aan die ‘nieuwheid’ adopteert hij een nieuw idioom dat hij leent uit de wereld van de industrie en de commercie. Het is niet toevallig dat de industrie en de commercie in de tweede helft van de 19e eeuw thema’s zijn van een stroming die zichzelf linea recta tegenover de romantiek positioneert: het realisme.

Realisme

Het Realisme begint als een kunststroming die de wereld wil afbeelden zoals die is. Dus geen romantische voorstellingen van natuur en hemel, maar rauwe, grauwe afbeeldingen. Representaties van hoe het is om te leven in de wereld die door de Industriële Revolutie totaal veranderd is. Het Realisme is nieuw en onderzoekt nieuwe waarden in een nieuwe wereld.

Darwins realistische taalgebruik

Charles Darwin wil de nieuwheid van zijn evolutietheorie laten doorklinken in zijn woordgebruik. En het is geen verrassing dat hij dus niet kiest voor een romantisch idioom, maar voor een realistisch idioom. Het Realisme dat net zo nieuw is als de evolutietheorie en Darwin op die manier helpt om zijn revolutionaire theorie in de wereld te zetten: ‘organismen produceren nageslacht’, ‘variatie in soorten accumuleert‘, (Darwin: 2002) etcetera.

Grootste kritiekpunt

Het mag dus duidelijk zijn: Darwins evolutieleer was een knuppel in het hoenderhok. Maar wat is het belangrijkste kritiekpunt op Darwins theorie door mannelijke wetenschappers in zijn tijd? Precies dat punt over de rol van de vrouwtjes. Want hoe konden de vrouwtjes van een soort ooit weten wat schoonheid was? Hoe konden vrouwtjes ‘smaak’ hebben kunnen ontwikkelen voor de schoonheid van de mannetjes?

En dat niet alleen natuurlijk: de mannelijke wetenschappers zijn ook verbolgen over het feit dat de vrouwtjes op die manier een bepalende rol hadden gespeeld (en nog steeds spelen) in de evolutie van de soorten.

Ja. Dat was dus wel even schrikken in die patriarchale, godsdienstige 19e eeuw. Waarin zichzelf respecterende wetenschappers op basis van de vormen en inhoud van schedels van mannen en vrouwen de inferioriteit van vrouwen wilden aantonen. (Dat gold overigens ook voor Afrikanen. Ook zij waren zogenaamd wetenschappelijk inferieur vanwege hun schedelvorm.)

Darwins repliek

Maar Darwin zette natuurlijk door. Toffe peer. Niet door al die lui individueel van repliek te dienen of door nieuwe publicaties te doen. Nee. Darwin heeft zich in de twaalf jaren tussen het uitkomen van The Origin of Species (1859) en The Descent of Man (1871) helemaal onthouden van verhitte wetenschappelijke discussies. Alsof hij de wereld gewoon langzaam aan zijn ideeën wilde laten wennen.

Maar in elke nieuwe editie van The Origin of Species behandelde hij wel de belangrijkste kritieken. En dat is de reden dat het voorwoord bij de Nederlandstalige editie uit 2002 luidt:

Iedereen die het principe van evolutie aanvaardt en die toch grote moeite heeft om te aanvaarden dat vrouwelijke zoogdieren, vogels, reptielen en vissen het grote gevoel voor smaak zouden kunnen hebben bereikt dat in de schoonheid van de mannetjes besloten ligt, en dat in het algemeen overenstemt met ons eigen niveau, moge bedenken dat bij ieder lid van de vertebratenreeks [gewervelde dieren, TF] de zenuwcellen van de hersenen de rechtstreekse afstammelingen zijn van die welke de gemeenschappelijke stamouder van de gehele groep heeft gehad. Aldus wordt het begrijpelijk dat de hersenen en mentale vermogens onder gelijke omstandigheden bijna dezelfde ontwikkelingsgang kunnen doormaken, en bijgevolg bijna dezelfde functies vervullen.

Voorwoord bij de Nederlandstalige editie uit 2002. (Darwin: 2002)

Mocht je dit wel heel omslachtig dan wel niet duidelijk genoeg vinden, weet dan dat dit Darwins schrijfstijl is. Een 19e eeuwste stijl. Niemand willen beledigen en zo behoedzaam mogelijk nieuwe inzichten te poneren.

In helder 21e eeuws taalgebruik staat hier: evolutie houdt in dat de mentale vermogens van de seksen gelijkevenredig zijn ontwikkeld en dat als er al een verschil tussen de mentale vermogens van de seksen wordt waargenomen, dan kan dat verschil altijd door evolutie overbrugd worden. Is dit helder genoeg?

Darwins tactiek

Darwins stijl komt nu misschien over als ongeloofwaardig of niet overtuigend genoeg. Maar ik denk dat zijn stijl de relatief snelle acceptatie van zijn nieuwe theorie in de hand heeft gewerkt. In plaats van conflicterend, werkte zijn idioom uitnodigend. Daarnaast is zijn tactiek van ‘eerst de natuur en dieren’ en pas twaalf jaar daarna ‘de mens’ heel slim geweest. Door in The Origin of Species zo overduidelijk te zwijgen over de mens, was dat precies het punt waar zijn mede-wetenschappers over na gingen denken. (Darwin: 2002)

Toen in 1871 zijn The Descent of Man uitkwam was eigenlijk iedereen zelf al tot die conclusie gekomen en was het geen wereldschokkend inzicht. D mens , zowel man als vrouw, stamt af van de mensaap en is dus niet op de laatste dag van een schepping door een god op aarde neergezet. En dat heeft evolutie dus met feminisme te maken. Van inferieure schedels naar een bepalende factor in de evolutie van alle soorten. Eat that patriarchy!

Charles Darwin, De afstamming van de mens en selectie in relatie tot sekse (Amsterdam, 2002). Oorspronkelijke uitgave: Charles Darwin, The Descent of Man, and Selection in Relation to sex (Londen, 1871) in twee boekdelen.

Charles Darwin, Het onstaan van soorten: door natuurlijke selectie ofwel het bwaard blivjen van rassen die in het voordeel zijn in de strijd om het bestaan: de definitieve editie (Amsterdam 2006). Oorspronkelijke uitgave: Charles Darwin, The origin off species by mean of natural selection, or the preservation of favoured races in the struggle for life (Londen 1872) 6e editie.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *